Londra’nın merkezinde yer alan British Museum, insanlık tarihine, sanatına ve kültürüne adanmış, dünya üzerindeki en etkileyici ve kapsamlı müzelerden biridir. Sadece Birleşik Krallık’ın değil, tüm dünyanın kültürel mirasını kucaklayan bu kurum, kurucularının “evrensel müze” vizyonuyla hareket ederek, tarihin başlangıcından günümüze uzanan sekiz milyonun üzerinde objeyi barındıran devasa bir koleksiyona sahiptir. British Museum’un hikâyesi, bir bireyin merakıyla başlayıp Aydınlanma Çağı’nın bilginin halka açılması felsefesiyle şekillenmiş ve nihayetinde küresel bir kültürel simge haline gelmiştir.
British Museum’un temelleri 1753 yılında, ünlü doktor, doğa bilimci ve koleksiyoner Sir Hans Sloane’un vasiyetiyle atılmıştır. Hayatı boyunca 71.000’den fazla eser, el yazması, kitap ve doğa tarihi örneği toplayan Sloane, bu paha biçilmez koleksiyonun dağılmasını istememiş ve mirasını, 20.000 sterlin karşılığında ulusa devretmiştir. Kral II. George, bu mirası kabul ederek aynı yıl çıkarılan bir Parlamento Yasası ile British Museum’u resmen kurmuştur. Bu yasa, müzeyi “tüm bilgili ve meraklı kişilere” açık olacak ilk ulusal, kamu müzesi yapmıştır. Müze, ilk olarak Montague House’da kurulmuş ve 1759 yılında kapılarını halka açmıştır.
19. yüzyılın başlarına gelindiğinde Sloane’un koleksiyonuyla başlayan bu birikim, hem İngiliz kâşifler ve diplomatlar tarafından hem de imparatorluğun genişlemesiyle dünyanın dört bir yanından gelen eserlerle hızla büyümüştür. Artan koleksiyon için Montague House yetersiz kalınca 1823 yılında yerine Sir Robert Smirke tarafından Neoklasik tarzda, görkemli bir yapı inşa edilmiştir. Günümüzde müzenin yüzü haline gelen, İyon sütunlu büyük giriş, bu mimari dönemden kalmadır. 2000 yılında açılan ve müzenin merkezinde yer alan, Sir Norman Foster tarafından tasarlanan Büyük Avlu (Great Court) ise Avrupa’nın en büyük kapalı meydanı olarak binanın modern mimari ile mükemmel bir uyumunu temsil etmektedir.
British Museum’un benzersizliği, koleksiyonunun coğrafi ve zamansal kapsayıcılığında yatmaktadır. Müze, yaklaşık 8 milyon eseriyle insanlık tarihinin her aşamasını belgelemektedir. Müzedeki sergiler, sekiz küratörlük departmanına ayrılmıştır. Ziyaretçiler için bu koleksiyon, adeta dünya medeniyetleri arasında bir zaman yolculuğudur.
1. Antik Mısır ve Sudan
British Museum, Kahire dışındaki en kapsamlı Antik Mısır eserleri koleksiyonuna sahiptir. Bu bölümün en ünlü eseri, MÖ 196 tarihli Rosetta Taşı’dır. Aynı metnin hiyeroglif, Demotik (yerel Mısır yazısı) ve Antik Yunanca olmak üzere üç farklı yazı türüyle yazıldığı bu taş, yüzyıllardır çözülemeyen Mısır hiyerogliflerinin şifresini çözmekte anahtar rol oynamıştır. Koleksiyonda ayrıca Firavun II. Ramses’in devasa heykelleri, tapınak kabartmaları ve en önemlisi Hornedjitef’in mumyası ve lahdi gibi Ptolemaios dönemine ait ince işçilikli mumyalar ve tabutlar yer almaktadır. Gebelein Adamı gibi doğal olarak korunmuş tarih öncesi cesetler de Mısır’daki yaşam ve ölüm ritüellerine dair benzersiz bilgiler sunar.
2. Antik Yunan ve Roma
Bu bölüm, müzenin tartışmalı ama en çok ilgi çeken eserlerinden bazılarına ev sahipliği yapar. MÖ 5. yüzyılda Atina Akropolisi’ndeki Parthenon Tapınağı’nı süsleyen Parthenon Heykelleri (Elgin Mermerleri), bu koleksiyonun merkezindedir. Sanat ve tarih açısından Batı medeniyetinin zirve noktalarından sayılan bu mermerler, Yunanistan ile Birleşik Krallık arasında uzun süredir devam eden bir iade tartışmasının odağındadır. Ayrıca, Roma İmparatoru Augustus’un bronz başı, MÖ 1. yüzyıla tarihlenen karmaşık cam işçiliği harikası Portland Vazosu ve Klasik Yunan heykeltıraşlığının en nadide örneklerinden olan Halikarnas Mozolesi’ne ait kalıntılar da bu galerilerde sergilenmektedir.
3. Ortadoğu (Mezopotamya ve Asur)
Müzenin Ortadoğu koleksiyonu, Mezopotamya’nın zengin tarihini, özellikle de Asur İmparatorluğu’nun gücünü gözler önüne serer. Asur’un son büyük kralı II. Sargon’un başkenti Khorsabad’dan getirilen devasa Kanatlı Boğalar (Lamassu heykelleri), ziyaretçileri adeta binlerce yıl öncesine götürür. Ayrıca Ninova’daki Asurbanipal sarayından çıkarılan ve Asur krallarının dramatik aslan avı kabartmaları, dönemin kraliyet gücünü ve sanatsal ustalığını sergiler.
4. Diğer Önemli Koleksiyonlar
Britanya, Avrupa ve Tarih Öncesi: 7. yüzyıla ait Anglo-Sakson hazinesi olan Sutton Hoo Miğferi ve Norveç’te yapılıp İskoçya’da bulunan 12. yüzyıla ait Lewis Satranç Taşları bu bölümün en çok ilgi çekenlerindendir.
Afrika, Okyanusya ve Amerika Kıtası: Paskalya Adası’ndan getirilen bazalt heykel Hoa Hakananai’a (Moai), Nijerya’daki Ife Krallığı’na ait gerçekçi Ife pirinç başı ve Orta Amerika’dan gelen Aztek, Maya ve İnka medeniyetlerinin eserleri, müzenin evrensellik iddiasını destekler niteliktedir.
Tartışmalar ve Evrensel Misyon
British Museum, koleksiyonlarının büyük bir kısmının Britanya İmparatorluğu’nun zirve döneminde edinilmiş olmasından dolayı özellikle iade talepleri konusunda süregelen tartışmaların merkezindedir. Parthenon Heykelleri, Rosetta Taşı ve diğer birçok eser için ait oldukları ülkelerden güçlü iade çağrıları gelmektedir. Müze, bu eserlerin dünya çapında bilim insanları ve halk tarafından incelenebilmesi için “Evrensel Müze” misyonunu savunmakta ve bu tartışmalar günümüzde de kültürel diplomasi ve etik alanında önemli bir yer tutmaktadır.
Sonuç olarak British Museum, sadece eserlerin sergilendiği bir bina değil, insanlık tarihinin kesişim noktasıdır. Ziyaretçilerine farklı medeniyetler, inançlar ve sanat biçimleri arasında köprü kurma fırsatı sunarak her daim “bütün bilgili ve meraklı kişilere” açık kalma misyonunu sürdürmektedir.
